راهنمای پروژه معماری

اشنایی با محله اقا کبیر:

بی تردید در این گزیده ذکر ویژگی های محلات شهر تاریخی قزوین  دشوارخواهد بود وبیم ان می رود که اجبار در تلخیص و اجمال گویی سیمای ناقص و بی هویتی از ان به تصویر در اورد.

اگر محله اقا کبیر مهمترین محله  قزوین نباشد از شمار مهمترین انها به حساب می اید اقا کبیر محله ای است که عهده دار خدماتی فراتر از یک محله است و می توان گفت تا حد قابل ملاحضه ای در خدمت شهر ایفای نقش کند.

بی گمان دراین بیان حمام قجر(با نام سابق حمام شاه)فراترازخدمات محله ای برای شهر مورد استفاده قرار گرفته و بی سبب نیست که هراهل محلی نشان وخاطره ای از ان به دل سپرده است.

 پیشینه حمام قجر

حمام قجر با وسعتی حدود 800 متر مربع زیر بنا و بیش از 1200 متر مربع زمین بر اساس مستندات باستان شناسی (حفاری و کاوش) به عصر صفویه و با دقتی تقریبی به دوره شاه عباس دوم باز می گردد. نام سابق ان حمام شاه بود که با ساختن حمام بزرگ شاه (رضوی جدید)در جوار مسجد شاه (مسجد النبی جدید) به حمام شاه قدیم و پس از چند صباحی به حمام قجر موسوم گردید.

بقایای ظرف سفالین و کاشیکاری روی دیوارها و لایه های آهک بری برخی فضاها از قدمتی فراتر از 200 سال حکایت می کند.

خصوصیات کالبدی

حمام قجر مانند معماری های دیگراین مرزوبوم از منطق و اصول مستدل و علمی وکاربردی برخوردارمی باشد. استفاده ا مصالح بوم اورد چون اجر وکاشی و اهگ و ساروج،استفاده ازعمق زمین برای دوعامل مهم یکی جلوگیری ازاتلاف حرارت و تامین رطوبت لازم حمام و دیگری سرازیر شدن رقوم اب  جاری به مخزن (اب انبار) وهدایت ثقلی ان درون تنبوشه ها ولوله های سفالین، وجود مفصل ودالانهای پیچ در پیچ جهت تنظیم حرارت وفضاهای مختلف فضاهای مفرح ووسیع با پوشش طاق و گنبد و تویزه با کاربندهای مبتنی بر هندسه دقیق موید وجود منطق و اصول مستدل علمی و کاربردی معماری این حمام می باشند.

 توصیف

یکی از کهن ترین و بزرگترین گرمابه ای موجود در شهر قزوین می باشد که در سال 1057 قمری بوسیله امیر گونه خان قاجار قزوینی از سردارن شاه عباس صفوی ساخته شد و حمام شاهی نام گرفت.

این گرمابه دارای مساحتی افزون بر 1045متر و مربع و از دو قسمت جداگانه زنانه و مردانه تشکیل شده است که در اصلی آن رو به جنوب باز می شود و با راه پله مارپیچ به سربینه منتهی می گردد که سربینه بزرگ گرمابه که حوض در وسط آن قرار دارد.شش شاه نشین و طاق نما را در پلانی هشت ضلعی که با راهروهایی به گرمخانه پیوند می دهد. پوشش بنا طاق و تویزه گنبدی است که در این  هر گنبد عمل نورگیری انجام می دهند. از راه گرمخانه تا ارتفاع 11 سانتی متری کاشی کاری شده است که اکثر ان با رسمی بندی تزئین شده است.

کاشیکاری:

قریب به 90 درصد سطوح جرز دیوارها با ارتفاع 1.10 با طرح سنتی کاشیکاری می گردد و سطوح کاشیکاری که از عهد صفوی باقیمانده است مطلقا نباید از بین برود و حتی در طرح کاشیکاری از انها بهره گیری گردد.

معرفی فضاهای جدید:

واحدهای اداری-سرویس و موتورخانه-چایخانه سنتی-فضاسازی بام-واحد نگهبانی-محوطه سازی-پمپ خانه حوض سربینه-کف شفاف-تاسیسات الکتریکی و حرارتی –رمپ مخصوص معلولین که در قسمت غرب بنا واقع شده است.

توصیف از کل بنا:

حمام قجر در خیابان عبید زاکان در کوچه شهید درگاهی  که  یکی از محله های قدیمی قزوین است واقع شده است که نام قدیمی این محله اقا کبیر می باشد.

وقتی که وارد کوچه می شویم در اصلی و دیوار محوطه که در ضلع جنوب بنا قرار گرفته اند می بینیم که پس از طی نمودن دیوار محوطه بنا ورودی اصلی ماشین رو که بعد از مرمت در نظر گرفته اند می رسیم پس از ورود از این در وارد پارکینگ شده که دو فضای سبز در دو طرف ان قرار گرفته است. در سمت چپ کتیبه ای برای معرفی بنا در نظر گرفته شده است.

زمانی که وارد محوطه بالای حمام می شویم قوس های را مشاهده می کنیم که نظر می رسد با شیوه اذری کار شده است مرمت بالا به گونه ای بوده است که دودکش های حمام قدیم را به صورت سکوی برای سفرخانه در اورده اند با نمای سنتی  که با استفاده از اجر و ساروج شکل گرفته است.البته میزهایی به طور مجزا برای کاربری سفره خانه در نظر گرفته شده است.

در محوطه بالای حمام تنها چیزی که توجه ادمی رو به خود جلب می کند نمای گنبد سربینه می باشد که با دقت و نمایی زیبا کار شده است و همانطور که در بالا گفتیم نقش نور گیر را نیز ایفا می کند.

اکنون ما از ورودی غربی داخل کوچه که داری رمپ برای ورود معلوین نیز می باشد وارد می شویم که این رمپ منتهی به گرمخانه 2 می شود که در پلان حمام نشان داده شده است و پس از گرمابه 2 توسط دو ورودی که با کاشیکاری های زیبا که این نیز در جزئیات نشان داده شده تزئین شده است و داری قوس های متنوع می باشد به گرمابه 3 و چال حوض می رسیم البته قابل ذکر است که گرمابه 2 تقریبا با تمام فضاها در ارتباط است و بعد از گرمابه 3 با 1 ورودی به گرمابه 1 می رسیم .گرمابه 1 نقش یک فضای مرکزی و دسترسی را ایفا می کند که با ورودی های زیادی به فضاهای مختلف دسترسی پیدا می کند به عنوان مثال در سمت چپ خود فضای نظافت و گرمابه اعیانی را جا داده است ، در سمت راست چال حوض ، در جلو میان قرار گرفته است. یکی از نکات شگفت اور که در گرمابه 1 به چشم می خورد وجود کانالهای تاسیساتی است که دو کاربری داشته اند :1-نقش انتقال دود از اشتکده به بالا2-نقش گرم کردن زمین حمام،زیرا این کانال های تاسیساتی در زیر حمام چرخیده است و بعد توسط یک کانال به بالا انتقال داده می شود.حال بعد از گرمابه 1 نوبت به میان در می رسد که با یک ورودی ما را به قسمت سربینه راهنمایی می کند البته قابل ذکر است تمام این فضاها توسط کاشیکاری یبا تزئین شده است که طرح کاشیکاری همانند کاشیکاری قبل بوده.

توسط میان در به فضای اصلی و مهم حمام می رسیم. سربینه از 6 سکو که به عنوان رختکن استفاده می شده و حوضچه ای در وسط که نمایی زیبا را تدایی می کند.

البته قابل ذکر است این توصیف از ورودی با رمپ جدید که در حال حاضر از ان استفاده می شود انجام گرفته زیرا در اصلی که در ضلع جنوب حمام قرار گرفته است بسته می باشد.البته از در ورودی اصلی  با پیمودن 8 پله به سربینه می رسیم و بعد از ان مانند توصیف قبل می باشد.